Is Vlaanderen voorbereid om het erfgoed te beschermen bij een grootschalige ramp, zoals de waterbom die het zuiden van het land zwaar trof in juli 2021? Kan Vlaanderen dan efficiënt en gecoördineerd reageren?
In juni 2023 ging het project “Project beleidsvoorbereidend onderzoek met het oog op een rampenstrategie voor erfgoed in Vlaanderen en het tweetalig gebied Brussel–Hoofdstad” van start (2023-2025), een samenwerking tussen Departement Cultuur, Jeugd en Media (DJCM), agentschap Onroerend Erfgoed (OE), het Koninklijk Instituut voor Kunstpatrimonium (KIK), FARO-Vlaams steunpunt voor cultureel erfgoed, en Blue Shield Belgium.
Samenwerken met partners is één van de belangrijkste strategische beleidsdomeinen van het Belgisch Blauwe Schildcomité. Het onderzoeksproject bood onze vereniging de kans om zich als volwaardige partner naast het DCJM, OE, KIK en FARO, te verdiepen in het thema van een rampenstrategie voor het erfgoed in Vlaanderen, een onderwerp dat nauw aansluit bij onze kernopdracht: de bescherming van het erfgoed in noodsituaties.
De kennis en ervaring die het Belgisch Blauwe Schildcomité had opgedaan tijdens en na de zware overstromingen in het Maasbekken in 2021 vormden zeker een belangrijke reden waarom op onze medewerking een beroep werd gedaan. Dankzij de subsidies van het Waalse Gewest en van de Franstalige gemeenschap kon het Belgisch Blauwe Schildcomité in 2023 voor het eerst in zijn bestaan een attaché-beheerder voor haar permanent secretariaat aanwerven. Deze kon ingezet worden om voor alle onderdelen van het project een bijdrage te leveren.
Het belang van het onderzoek rond beleidsvoorbereidende maatregelen om voorbereid te zijn bij rampen is dan ook moeilijk te overschatten. Het vergaren van kennis over de toestand op het terrein, het in kaart brengen van de knelpunten, het onderzoek naar de aanpak van recente rampen en praktijkoefeningen, het formuleren van aanbevelingen, het is maar een greep uit de onderwerpen die de expertise van het Blauwe Schild dankzij dit onderzoek hebben aangescherpt en uitgebreid.
De volgende vier concrete strategische beleidsaanbevelingen richten zich in de eerste plaats op de Vlaamse overheid, maar ook op andere overheden en de bredere erfgoedsector:
- Volwaardige integratie van erfgoed in de bestaande crisisstructuren op gemeentelijk, provinciaal en federaal niveau.
- Uitwerking en implementatie van een operationele risicostructuur voor erfgoedactoren.
- Versterking van de risicocultuur en de weerbaarheid van de erfgoedsector.
- Voorziening van toereikende middelen om deze doelen te behalen.
Doorheen de twee jaren onderzoek hebben we via digitale infosessies, onze nieuwsbrieven, en een presentatie op een studienamiddag in het kader van de Internationale dag van de vrijwilliger (2024) al gecommuniceerd over de vooruitgang van het onderzoek. Het is de bedoeling van het Belgisch Blauwe Schildcomité om de resultaten van dit onderzoek dan ook breed te delen met alle partners en geïnteresseerden.
- Beyl, J., Boschloos, V., De Bruyn, E., Project beleidsvoorbereidend onderzoek met het oog op een rampenstrategie voor erfgoed in Vlaanderen en het tweetalig gebied Brussel–Hoofdstad, Brussel: Department Cultuur, Jeugd en Media, 2025; Open Access publicatie
- Beyl, J., Naar een Vlaamse rampenstrategie voor erfgoed: hoever staat het onderzoek?, FARO blog, oktober 2024.
- KIK-IRPA, Publicatie van het eindrapport van het Rampenstrategie-project (2023-2025), oktober 2025.
